เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษจีน- ปฏิทินและธรรมเนียมปฏิบัติจากอดีตสู่ปัจจุบัน

เพื่อต้อนรับเทศกาลตรุษจีนปี 2569 พิพิธภัณฑ์ศิลปะและหัตถกรรมจีนและพิพิธภัณฑ์มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของจีนในกรุงปักกิ่งได้จัดนิทรรศการ “เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษจีน—นิทรรศการชุดเทศกาลตรุษจีนปิ๋งอู่ (丙午)”(ปิ๋งอู่ หมายถึง ปีม้าไฟ) ตั้งแต่วันที่ 20 มกราคมถึง 20 มีนาคม 2569 ณ หอแสดงนิทรรศการหมายเลข 1 และ 2 ชั้น 1 โดยเน้นนำเสนอ “องค์ประกอบมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในเทศกาลตรุษจีน” เพื่อให้ผู้ชมได้สัมผัสประสบการณ์ที่ดื่มด่ำกับเสน่ห์อันมีสีสันของวัฒนธรรมตรุษจีนผ่านนิทรรศการตามธีมที่น่าสนใจ 4 หัวข้อ

วันนี้ เราจะแนะนำหัวข้อ “ปฏิทินและธรรมเนียมปฏิบัติจากอดีตสู่ปัจจุบัน” ในส่วนนี้ คุณจะได้เรียนรู้ว่า ทำไมเดือนที่สิบสองของปฏิทินจันทรคติจึงเรียกว่าเดือนล่า（腊月） ทำไมจีนจึงมีคำกล่าวและธรรมเนียมที่ว่า “วันเหมายัน หรือ ‘วันตงจื้อ’ มีความสำคัญเท่ากับตรุษจีน” และทำไมเทศกาลเฉลิมฉลองตรุษจีนจึงเรียกว่า “เทศกาลฤดูใบไม้ผลิ” （春节） รวมถึงเกร็ดความรู้เกี่ยวกับเทศกาลฤดูใบไม้ผลิอื่น ๆ อีกมากมาย

ทำไมเดือนที่สิบสองของปฏิทินจันทรคติจึงเรียกว่าเดือนล่า

จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ ผู้คนในสมัยโบราณจะออกล่าสัตว์ในเดือนที่สิบสองของปฏิทินจันทรคติ และใช้สัตว์ที่ล่าได้มาบูชาบรรพบุรุษ คำว่า “ล่า (腊)” ภาษาจีนในอดีตหมายถึงการบูชาบรรพบุรุษ กิจกรรมบูชายัญนี้เรียกว่า “การบูชายัญล่า” ดังนั้นเดือนนี้จึงได้ชื่อว่า “เดือนล่า”

พิพิธภัณฑ์ศิลปะและหัตถกรรมจีนและพิพิธภัณฑ์มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของจีนในกรุงปักกิ่งได้จัดนิทรรศการ
“เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษจีน—นิทรรศการชุดเทศกาลตรุษจีนปิ๋งอู่ ภาพคำอธิบายเกี่ยวกับปฏิทินจีนโบราณซึ่งจัดแสดง
อยู่ในนิทรรศการฯ ภาพถ่ายเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 (People's Daily Online)

วันเหมายันมีความสำคัญเทียบเท่ากับตรุษจีนตามปฏิทินจันทรคติ

ฤดูกาลทั้ง 24 ฤดู ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของปฏิทินจันทรคติของจีน ได้รับการขึ้นทะเบียนในรายชื่อตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติขององค์การยูเนสโกในปี 2559 ในบรรดาฤดูกาลเหล่านั้น “วันตงจื้อ” หรือวันเหมายันมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะการกำหนดวันเหมายันจะเป็นตัวกำหนดเดือนแรกของปฏิทินจันทรคติ และมักถูกพิจารณาว่าเป็นจุดเริ่มต้นทางดาราศาสตร์ของปี

ตามระเบียบการนับปฏิทินจันทรคติของจีน เดือนที่สองถัดจากเดือนที่สิบเอ็ดของปฏิทินจันทรคติจะเป็นเดือนเริ่มต้นของปีจันทรคติ หมายความว่า ในการกำหนดเดือนเริ่มต้นของปฏิทินจันทรคติ จะต้องกำหนดเดือนที่สิบเอ็ดก่อน และเดือนที่สิบเอ็ดนั้นเป็นเดือนที่มีวันเหมายัน

ในบางภูมิภาค วันเหมายันยังคงเป็นเทศกาลสำคัญ สุภาษิตที่ว่า “วันเหมายันมีความสำคัญเทียบเท่ากับตรุษจีนตามปฏิทินจันทรคติ” นั้นมีความหมายทางวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับปฏิทินอยู่มาก

พิพิธภัณฑ์ศิลปะและหัตถกรรมจีนและพิพิธภัณฑ์มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของจีนในกรุงปักกิ่งได้จัดนิทรรศการ
“เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษจีน—นิทรรศการชุดเทศกาลตรุษจีนปิ๋งอู่ ภาพคำอธิบายเกี่ยวกับปฏิทินจีนโบราณซึ่งจัดแสดง
อยู่ในนิทรรศการฯ ภาพถ่ายเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 (People's Daily Online)

ทำไมเทศกาลเฉลิมฉลองตรุษจีนจึงเรียกว่า “เทศกาลฤดูใบไม้ผลิ”

ชื่อเต็มของเทศกาลตรุษจีนคือ “ฤดูกาลลี่ชุน”（立春节） ซึ่งเดิมหมายถึงการเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิตามปฏิทินสุริยคติ 24 ฤดูกาล เทศกาลตรุษจีนเพิ่งเป็นที่รู้จักในฐานะเทศกาลเริ่มต้นปีมาได้เพียงร้อยกว่าปีเท่านั้น กล่าวคือเมื่อปี ค.ศ. 1912 รัฐบาลสาธารณรัฐจีน （中华民国） ได้นำปฏิทินเกรกอเรียนมาใช้ และเรียกวันที่ 1 มกราคมว่า “วันปีใหม่” （หรือ หยวนตั้น元旦） (ซึ่งแต่เดิมหยวนตั้นหมายถึงเทศกาลตรุษจีน) ต่อมาในปี ค.ศ. 1914 เทศกาลตรุษจีนได้เปลี่ยนชื่อเป็น “เทศกาลฤดูใบไม้ผลิ”หรือที่ในภาษาจีนเรียกว่า ชุนเจี๋ย (春节)

ฤดูกาลลี่ชุนเป็นช่วงเวลาสำคัญทางสุริยคติในประเทศจีน ซึ่งตรงกับช่วงระหว่างวันที่ 3 ถึง 5 กุมภาพันธ์ของทุกปีตามปฏิทินเกรกอเรียน (ประมาณวันแรกของปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติ) คำว่า “ลี่” หมายถึง “เริ่ม”

ฤดูกาลลี่ชุนคือฤดูกาลแรกของ 24 ฤดูกาลของจีน เป็นช่วงเวลาที่มีกิจกรรมตามประเพณีมากมาย ตัวอย่างเช่น “การต้อนรับฤดูใบไม้ผลิ”（ 迎春）การอัญเชิญ “โก่วหมัง”（句芒） เทพเจ้าแห่งฤดูใบไม้ผลิในตำนานพื้นบ้านผู้ส่งเสริมการเจริญเติบโต และ “การกินฤดูใบไม้ผลิ” （咬春）หมายถึงประเพณีการรับประทานอาหารฤดูใบไม้ผลิ เช่น ปอเปี๊ยะนึ่งฤดูใบไม้ผลิ（春饼） ปอเปี๊ยะทอด（春卷） และอาหารอื่น ๆ ที่คล้ายคลึงกัน

พิพิธภัณฑ์ศิลปะและหัตถกรรมจีนและพิพิธภัณฑ์มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของจีนในกรุงปักกิ่งได้จัดนิทรรศ
การ“เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษจีน—นิทรรศการชุดเทศกาลตรุษจีนปิ๋งอู่” ภาพฤดูกาลทั้ง 24 ฤดูกาลซึ่งจัดแสดงอยู่
ในนิทรรศการฯภาพถ่ายเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 (People's Daily Online)